Các loại hợp đồng phái sinh tại Việt Nam gồm nông sản, năng lượng, kim loại và nguyên liệu. So sánh mức ký quỹ và giờ giao dịch từng nhóm. Xem ngay.
Trong bữa trưa ở công ty, đồng nghiệp bàn chuyện "long cà phê", "canh dầu về đáy", còn bạn ngồi nghe mà không biết họ đang nói về cái gì. Bạn từng nghĩ phái sinh ở Việt Nam chỉ có mỗi VN30 futures, thứ mà mấy anh bên phòng kinh doanh hay nhắc. Rồi một tối lướt điện thoại, bạn thấy quảng cáo "lãi 50%/tháng nhờ cà phê phái sinh" chen giữa một video giảng viên phân tích giá Robusta khá bài bản, và câu hỏi hiện lên: hoá ra mình mua bán được cả cà phê, vàng, dầu thật à?
Câu trả lời ngắn: được. Và rộng hơn nhiều so với những gì hầu hết người mới hình dung. Bài này vẽ cho bạn bản đồ đầy đủ các loại hàng hoá phái sinh đang giao dịch hợp pháp tại Việt Nam, gom thành 4 nhóm, kèm mã đại diện, giờ giao dịch thực tế theo giờ Việt Nam, và quan trọng với dân văn phòng 9-18h: nhóm nào mở phiên đúng lúc bạn rảnh. Không có con số phần trăm lợi nhuận nào ở đây, vì đó không phải thứ ai trung thực dám hứa.
Trước khi đi sâu, đây là toàn cảnh để bạn nắm trong 30 giây:
Tất cả giao dịch qua Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV), đơn vị được Bộ Công Thương cấp phép làm sở giao dịch hàng hoá tập trung. Điểm dễ hiểu lầm nhất: bạn không cần bỏ ra toàn bộ giá trị hợp đồng. Bạn đặt cọc một khoản gọi là ký quỹ, thường chỉ bằng một phần nhỏ giá trị thật của lô hàng. Con số ký quỹ cụ thể thay đổi theo từng mã và theo biến động thị trường, nên đừng tin bất kỳ ai chốt cứng cho bạn một con số "chỉ 5 triệu là đánh được mọi thứ".
Đây là chỗ nhiều người mới vấp ngay từ đầu, và hiểu sai chỗ này thì tra cứu về sau sẽ loạn hết. Ở Việt Nam có hai hệ thống phái sinh tách biệt hoàn toàn, do hai cơ quan khác nhau quản lý.
Hệ thống thứ nhất là phái sinh chứng khoán: hợp đồng tương lai chỉ số VN30, HNX30, giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), chịu sự quản lý của Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước. Khi đồng nghiệp bạn nói "đánh phái sinh", chín trên mười lần họ đang nói về nhóm này. Sản phẩm ở đây là chỉ số, tức là bạn đặt cược vào việc rổ 30 cổ phiếu lớn nhất đi lên hay đi xuống, chứ không mua bán một hàng hoá vật chất nào.
Hệ thống thứ hai, và là chủ đề của cả bài này, là phái sinh hàng hoá. Sản phẩm là hợp đồng tương lai của cà phê, dầu, vàng, bông, những thứ có thật, xuất phát từ các sàn quốc tế như ICE, NYMEX, COMEX, được liên thông về Việt Nam qua MXV. Cơ quan quản lý ở đây là Bộ Công Thương, không phải Uỷ ban Chứng khoán. Bạn muốn hiểu kỹ hơn cơ chế và lịch sử của sàn này thì đọc bài về sàn giao dịch hàng hoá MXV; còn nếu muốn quay lại phần nền tảng, hàng hoá phái sinh là gì là điểm khởi đầu tốt.
Nói cách khác, khi ai đó liệt kê các loại hàng hoá phái sinh, họ đang mô tả 4 nhóm sản phẩm dưới đây trên MXV, chứ không phải mấy loại hợp đồng lý thuyết trong sách. Bốn nhóm ấy mới là thứ bạn thật sự bấm nút mua bán được.
Nếu chỉ đếm số mã, nông sản là nhóm đông nhất, và cũng là nhóm gần gũi nhất với người Việt về mặt câu chuyện thị trường.
Hai mã bạn nên biết đầu tiên là cà phê Robusta và cà phê Arabica. Việt Nam là nước xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới, nên mỗi khi giá cà phê London nhảy múa, tin tức trong nước cũng nói theo, và bạn có sẵn một lượng thông tin nền mà người nước ngoài không có. Đó là lợi thế thật, nhưng cũng là con dao hai lưỡi: chính vì cà phê "hot" và dễ kể chuyện, đây là nhóm bị đám quảng cáo "lãi nhanh" bám vào nhiều nhất trong giai đoạn 2025-2026. Cái ad "cà phê 50%/tháng" mà bạn thấy lúc tối chính là nói về mã này. Một trang web giáo dục tử tế không hô lệnh Robusta cho bạn; nó chỉ cho bạn biết mã đó tồn tại và cách tự tra giá.
Ngoài cà phê, nhóm nông sản còn có cao su, đường, ngô, đậu tương và khô đậu tương. Ngô với đậu tương liên thông từ sàn CBOT của Mỹ, thanh khoản toàn cầu rất tốt nhưng lượng nhà đầu tư Việt tham gia còn mỏng hơn so với cà phê.
Điểm mấu chốt cho dân văn phòng nằm ở giờ giao dịch. Các mã cà phê ở Việt Nam thường mở phiên vào buổi chiều muộn và kéo dài đến quá nửa đêm, bám theo giờ mở cửa của sàn London. Nghĩa là khi bạn tan làm lúc 18h, thị trường cà phê mới đang vào phiên sôi động. Bạn không phải lén nhìn bảng giá trong giờ họp. Với một người giữ công việc chính 9-18h và chỉ có một hai tiếng buổi tối, đặc điểm này quan trọng hơn nhiều so với việc mã đó "nóng" hay không.
Về quy mô hợp đồng, một lô cà phê Robusta theo chuẩn quốc tế tương ứng 10 tấn, tức giá trị danh nghĩa rất lớn. Nhưng bạn không trả toàn bộ số đó; bạn chỉ nộp ký quỹ, và phần chênh lệch giá được tính lãi lỗ hằng ngày trên tài khoản. Cơ chế đòn bẩy này khiến cà phê vừa hấp dẫn vừa nguy hiểm cho người mới chưa quen quản lý rủi ro.
Nhắc đến năng lượng là nhắc đến dầu. Hai mã trung tâm là dầu thô WTI (liên thông từ sàn NYMEX của Mỹ) và dầu Brent (từ ICE, mốc tham chiếu của châu Âu và phần lớn thế giới). Bên cạnh đó có khí tự nhiên và một vài sản phẩm xăng dầu ít chế biến hơn.
Đây là nhóm có thanh khoản cao bậc nhất, vì dầu là một trong những hàng hoá được giao dịch nhiều nhất hành tinh. Với người mới, thanh khoản cao mang lại một lợi ích cụ thể: chênh lệch giá mua và giá bán (spread) hẹp, và lệnh của bạn khớp gần đúng giá bạn thấy trên bảng, ít bị trượt giá. Bạn ít khi rơi vào cảnh muốn bán mà không có ai mua.
Giờ giao dịch của dầu gần như phủ trọn ngày đêm, mở từ sáng sớm và chỉ nghỉ một quãng ngắn trước khi bước sang phiên mới. Buổi tối của dân văn phòng rơi đúng vào lúc thị trường Mỹ hoạt động mạnh, nên nếu bạn thích theo dõi tin tức và phản ứng giá theo sự kiện, năng lượng khớp lịch rất tốt.
Cái giá của thanh khoản dày là biến động cũng dày. Một cuộc họp OPEC, một tin căng thẳng ở Trung Đông, một con số tồn kho dầu Mỹ công bố giữa tuần, bất kỳ thứ nào cũng có thể đẩy giá dầu chạy vài phần trăm trong ít giờ. Với một lô WTI tương ứng 1.000 thùng, mỗi bước giá nhỏ đã quy ra tiền không nhỏ trên tài khoản của bạn. Người mới cầm lệnh dầu qua đêm mà không đặt điểm dừng lỗ là công thức để sáng ra mở app thấy tài khoản bốc hơi một mảng lớn. Nếu bạn chưa rõ điểm dừng lỗ hoạt động thế nào, hãy học cơ chế ấy trước khi chạm vào nhóm này; nó không phải thứ để thử nghiệm bằng tiền thật.
Nhóm kim loại gồm vàng, bạc, đồng, bạch kim, và tuỳ công ty thành viên có thể thêm quặng sắt. Xếp theo độ dày thanh khoản thì vàng đứng đầu, tiếp đến bạc và đồng, còn bạch kim thường mỏng nhất, bạn nên cân nhắc kỹ trước khi vào mã này khi mới bắt đầu.
Có một hiểu lầm phải nói thẳng ở đây, vì nó khiến không ít người Việt mất tiền oan trong tháng đầu. Vàng phái sinh trên MXV không phải là vàng miếng SJC bạn mua ở tiệm. Vàng MXV bám theo giá vàng thế giới trên sàn COMEX, tính bằng đô la Mỹ trên mỗi ounce, và nó lên xuống theo cung cầu toàn cầu, theo lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, theo sức mạnh đồng đô la. Vàng SJC lại tính bằng đồng trên mỗi lượng, chịu ảnh hưởng của chính sách trong nước và chênh lệch cung cầu nội địa, nên hai thị trường thường xuyên lệch pha nhau. Có ngày vàng thế giới giảm mà SJC vẫn đứng giá, và ngược lại. Ai nhìn bảng giá SJC buổi sáng rồi vào lệnh vàng MXV theo hướng đó là đang lái xe bằng tấm bản đồ của thành phố khác.
Hiểu điểm này quan trọng đến mức nó liên quan trực tiếp tới bản chất của một hợp đồng phái sinh: bạn giao dịch một hợp đồng gắn với một tài sản tham chiếu cụ thể, và tài sản tham chiếu của vàng MXV là giá quốc tế, không phải giá tiệm vàng gần nhà.
Về giờ giao dịch, vàng mở phiên gần như suốt ngày đêm, chỉ nghỉ một khoảng ngắn, nên buổi tối bạn vẫn theo dõi và vào lệnh được thoải mái. Một lô vàng tiêu chuẩn tương ứng 100 ounce, giá trị danh nghĩa rất lớn, nhưng nhiều công ty thành viên có sản phẩm dạng mini hoặc micro với quy mô nhỏ hơn nhiều, hợp túi tiền người mới hơn. Con số ký quỹ cụ thể của các loại hợp đồng mini này khác nhau giữa từng công ty, nên nếu bạn định bắt đầu với vàng cỡ nhỏ, hãy hỏi rõ đơn vị bạn mở tài khoản chứ đừng tin một mức chung chung trên mạng.
Nhóm cuối cùng gồm bông và ca cao là hai mã lõi. Một số công ty thành viên xếp cao su hoặc đường vào đây thay vì để chung với nông sản, nên bạn có thể thấy cách phân loại hơi khác nhau tuỳ nơi; điều đó bình thường, gốc rễ vẫn là những mã hàng hoá đó.
Giờ giao dịch của bông và ca cao rơi vào buổi tối muộn theo giờ Việt Nam, nên xét riêng về lịch thì vẫn hợp với người đi làm. Vấn đề nằm ở chỗ khác: đây là nhóm có thanh khoản thấp nhất trong bốn nhóm. Ít người mua bán nghĩa là spread rộng, và spread rộng là một loại phí ẩn. Bạn vừa vào lệnh đã lỗ sẵn một khoản chỉ vì khoảng cách giá mua và giá bán quá xa, chưa kể lúc muốn thoát lệnh gấp thì khó tìm được người khớp ở giá tốt.
Có một lối nghĩ sai phổ biến: "mã ít người đánh thì dễ ăn hơn vì không bị cá mập ép". Thực tế ngược lại với người mới. Thanh khoản mỏng làm giá nhảy giật cục, và bạn là bên chịu thiệt về chi phí giao dịch. Vì vậy nói thẳng luôn: trong bốn tuần đầu tiên, dù là tài khoản demo hay tài khoản thật, bạn chưa nên chạm vào nhóm nguyên liệu công nghiệp. Không phải vì nó xấu, mà vì nó không phải sân tập tốt cho người còn đang học cách đọc bảng giá. Để dành nó cho sau này khi bạn đã quen tay.
Gộp lại tất cả để bạn quyết định nhanh. Bảng dưới đây so bốn nhóm trên đúng những tiêu chí một người đi làm quan tâm: giờ giao dịch có khớp lúc rảnh không, thanh khoản có thân thiện với người mới không, và vốn ký quỹ cỡ nào.
| Nhóm | Mã đại diện | Giờ khớp lịch 9-18h | Thanh khoản cho người mới | Vốn ký quỹ tương đối |
|---|---|---|---|---|
| Nông sản | Cà phê Robusta, Arabica | Chiều muộn đến quá nửa đêm, sau giờ làm | Cao (cà phê), trung bình (ngô, đậu tương) | Trung bình đến cao |
| Năng lượng | Dầu WTI, Brent, khí tự nhiên | Gần như cả ngày đêm, mạnh vào buổi tối | Rất cao | Cao |
| Kim loại | Vàng, bạc, đồng | Gần như cả ngày đêm | Cao (vàng, bạc); có bản mini/micro vốn nhỏ | Thấp (mini) đến rất cao (chuẩn) |
| Nguyên liệu | Bông, ca cao | Tối muộn | Thấp nhất, chưa khuyến nghị người mới | Trung bình |
Cột vốn ký quỹ để "tương đối" chứ không ghi số cứng là có chủ đích: mức ký quỹ dao động theo biến động thị trường và theo từng công ty thành viên, nên con số chính xác phải tra ở thời điểm bạn mở tài khoản. Nhìn bảng này, hai lựa chọn hợp lý nhất cho người bắt đầu là vàng bản mini (vốn nhỏ, thanh khoản tốt) hoặc cà phê Robusta (thanh khoản cao, có sẵn thông tin thị trường tiếng Việt).
Đọc xong bốn nhóm, cái bẫy tiếp theo là muốn thử hết cho biết. Đừng. Dưới đây là những lỗi mà người mới hay mắc, và cách tránh.
Lỗi hay gặp nhất là đánh cà phê Robusta chỉ vì nó đang phủ sóng TikTok. Sự phổ biến không đồng nghĩa với dễ ăn; đôi khi Arabica còn phù hợp hơn cho một số kiểu giao dịch, và quan trọng là bạn chọn mã dựa trên việc bạn hiểu nó tới đâu, chứ không dựa trên việc nó đang trend.
Lỗi thứ hai đã nói ở phần kim loại nhưng đáng nhắc lại vì nó tốn tiền thật: nhầm vàng MXV với vàng SJC, rồi vào lệnh vàng quốc tế theo tin giá vàng trong nước. Hai thị trường lệch pha, và bạn thua vì đọc sai bản đồ.
Lỗi thứ ba là lao vào bông hoặc ca cao với lý do "ít người đánh nên dễ", trong khi thanh khoản thấp lại âm thầm ăn tiền bạn qua spread rộng. Và lỗi cuối, cũng là lỗi của người tham lam kiến thức: mở lệnh cả bốn nhóm cùng lúc để "đa dạng hoá". Một tháng đầu bạn không đủ sức theo dõi bốn khung giờ giao dịch khác nhau với bốn câu chuyện thị trường khác nhau; đa dạng hoá kiểu đó chỉ làm loãng sự chú ý và tăng khả năng sai sót.
Lời khuyên gọn: chọn đúng một nhóm, ưu tiên vàng bản mini hoặc cà phê Robusta, bám nó trong khoảng ba tháng cho tới khi bạn đọc bảng giá và giờ giao dịch của nó thành phản xạ, rồi mới tính mở rộng sang nhóm thứ hai. Làm chủ một thứ trước khi ôm nhiều thứ.
Bạn vừa đi qua toàn bộ bản đồ, giờ là lúc biến nó thành hành động nhỏ và cụ thể.
Ngay tối nay, mở bảng giá thời gian thực của MXV trên website chính thức, hoặc terminal demo của một công ty thành viên, và chọn đúng một mã, ví dụ cà phê Robusta. Nhìn nó trong ba phiên liên tiếp. Ghi lại biên độ dao động trong ngày và khoảng cách giữa giá mua với giá bán. Bài tập này dạy bạn nhiều hơn mười video hô lệnh, vì nó buộc bạn quan sát thị trường thật bằng mắt mình.
Khi đã quen mặt một nhóm, hai việc đáng làm tiếp theo là tìm hiểu cơ chế khớp lệnh chính thức qua bài về sàn MXV, và ước lượng xem vốn ký quỹ của nhóm bạn chọn có cân đối với khoản tiết kiệm bạn đang có hay không. Số tiền bạn dành cho việc học và thử nghiệm nên là số bạn chấp nhận mất được mà không ảnh hưởng cuộc sống, không bao giờ là tiền vay hay tiền chung của gia đình.
Còn nếu bạn muốn lùi lại một bước để nắm bức tranh nền, chưa vội chọn nhóm, hãy đọc lại hàng hoá phái sinh là gì để hiểu vì sao thị trường này tồn tại và nó vận hành ra sao trước khi bạn đặt lệnh đầu tiên. Hiểu category mình đang bước vào là cách tốt nhất để không bị một "thầy" nào đó trên Telegram dắt đi chỉ đánh mỗi một mã.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Settlement MXV: hợp đồng nào cash-settle, hợp đồng nào giao vật chất
Kiến thức phái sinh cơ bảnBạn quen tay đóng WTI vài phiên trước First Notice Day ở CME, gần như thành phản xạ. Rồi mở danh mục MXV ra, và câu hỏi cũ quay lại dưới hình dạng mới: cơ chế thanh toán hợp đồng…
Hệ số nhân, tick value & tài sản cơ sở: tính giá trị thật 1 contract MXV
Kiến thức phái sinh cơ bảnHệ thống của bạn ra tín hiệu, kèm một câu quen thuộc: rủi ro tối đa 1% tài khoản cho lệnh này. Ở forex bạn quy nó ra lot size gần như trong đầu, vì pip value đã thành phản xạ sau…
Đáo hạn & rollover MXV: chi phí roll và bẫy contango/backwardation
Kiến thức phái sinh cơ bảnỞ forex hay crypto, bạn mở một lệnh rồi để đó bao lâu tuỳ ý: vị thế sống tới khi bạn tự tay đóng, cùng lắm trả swap mỗi đêm. Bước sang hàng hoá phái sinh trên MXV, luật chơi đổi…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.
