Cách tính lãi hợp đồng phái sinh theo mark-to-market: lãi lỗ được quy đổi tiền mặt cuối mỗi phiên, không chờ đến đáo hạn. Xem ví dụ tính số tiền cụ thể.
Sáng thứ Ba, bạn mở app trước khi vào công ty. Lệnh long VN30F1M mở từ hôm qua vẫn còn đó, bạn chưa bấm đóng, chưa bán gì cả, vậy mà số dư tài khoản lại khác con số tối qua. Ít hơn 800 nghìn. Câu hỏi đầu tiên hiện lên trong đầu hầu như ai mới chuyển sang live cũng gặp: mình có bị trừ nhầm không, tiền đi đâu? Bạn không bị trừ nhầm, và cũng không dính phí ẩn nào. Đây là cơ chế mark-to-market, và hiểu được cách tính lãi hợp đồng phái sinh theo ngày là thứ tách người giao dịch có kỷ luật ra khỏi người đoán mò số dư mỗi sáng. Trong khoảng 8 phút đọc, bạn sẽ đọc được đúng 3 con số trên app mỗi cuối phiên và tự đối chiếu tay một lệnh mẫu để không bao giờ phải đoán nữa. Nếu bạn đang ở tuần 5 đến 8 của Hành trình 90 ngày đầu tiên: Từ demo đến lệnh thật cho người mới giao dịch hàng hoá phái sinh, đây đúng là mảnh ghép hay bị bỏ trống nhất.
Đọc nhanh trong 5 gạch đầu dòng:
Hãy so với thứ bạn đã quen. Bạn mua 100 cổ phiếu VNM, giá xuống 3 giá, tài khoản chứng khoán cơ sở báo lỗ, nhưng khoản lỗ đó vẫn nằm trên giấy. Chừng nào bạn chưa bán, tiền mặt trong tài khoản không đổi một đồng. Bạn có thể ôm cổ đó ba năm, số dư tiền mặt vẫn y nguyên cho tới ngày bạn bấm bán.
Phái sinh chạy theo logic khác hẳn, và đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa hai thị trường. Mỗi khi phiên đóng cửa, sàn không để lãi/lỗ nằm trên giấy nữa. Họ hiện thực hoá một phần khoản đó ngay trong ngày, cộng vào hoặc trừ ra khỏi ký quỹ của bạn bằng tiền thật. Tên gọi đầy đủ của việc này là mark-to-market, dịch thô là định giá lại theo thị trường vào cuối ngày. Sàn nhìn vị thế của bạn qua lăng kính giá đóng cửa hôm nay, so với mốc hôm qua, rồi quyết định bạn được cộng hay bị trừ bao nhiêu.
Cơ chế này không phải sàn tự nghĩ ra để làm khó bạn. Nó là quy định bắt buộc, áp dụng như nhau cho mọi tài khoản trên Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV), và tồn tại vì một lý do thực tế: giữ cho hệ thống không tích tụ rủi ro. Nếu ai cũng được ôm khoản lỗ khổng lồ trên giấy suốt nhiều tuần rồi mới thanh toán một cục, một cú sập giá có thể khiến hàng loạt tài khoản không trả nổi và kéo cả sàn vào rắc rối. Thanh toán từng ngày là cách chia nhỏ rủi ro đó ra, minh bạch theo giá công khai. Nếu bạn còn mơ hồ về chuyện phái sinh vận hành khác cổ phiếu ở đâu, bài giao dịch phái sinh là gì sẽ vẽ lại bức tranh nền trước khi bạn đi tiếp phần con số bên dưới. Không có phí ẩn nào ở đây, chỉ là tiền lãi lỗ của bạn được ghi sổ sớm hơn bạn nghĩ.
Cả cơ chế mark-to-market phái sinh gói gọn trong ba con số. Đọc được ba con số này, bạn hết hoang mang.
Con số thứ nhất: giá thanh toán cuối ngày. Đây là mốc do sàn công bố sau khi phiên đóng, không phải giá bạn tự chọn. Nó là điểm quy chiếu chung để tính lãi lỗ cho tất cả người đang giữ cùng mã hợp đồng. Bạn tìm nó trong phần chi tiết hợp đồng hoặc mục thanh toán trên app, thường ghi rõ là "giá thanh toán" hay "giá TT cuối ngày".
Con số thứ hai: lãi/lỗ hàng ngày. Đây là khoản tiền được cộng vào hoặc bị trừ ra khỏi tài khoản bạn trong phiên đó. App thường hiển thị dương màu xanh, âm màu đỏ. Công thức bằng lời:
Lãi/lỗ hàng ngày = (giá thanh toán hôm nay − giá tham chiếu) × hệ số nhân hợp đồng × số hợp đồng
Chữ "giá tham chiếu" ở đây là chỗ nhiều người mới vấp. Vào ngày đầu tiên bạn mở lệnh, giá tham chiếu chính là giá khớp lệnh của bạn. Sang những ngày sau, giá tham chiếu không còn là giá vào lệnh nữa, mà là giá thanh toán cuối ngày của phiên liền trước. Nói cách khác, mỗi buổi sáng sàn đặt lại đồng hồ đo về mốc đóng cửa hôm qua, rồi đo tiếp từ đó. Hiểu điểm này là hiểu 80% cơ chế.
Con số thứ ba: số dư ký quỹ mới. Sau khi cộng trừ khoản lãi/lỗ hàng ngày, ký quỹ của bạn ra một con số mới. Chính con số này là thứ bạn thấy đổi mỗi sáng. Nó cũng quyết định sức mua còn lại và khoảng cách của bạn tới ngưỡng cảnh báo.
Về hệ số nhân hợp đồng, mỗi mã có một con số riêng do sàn quy định, dùng để đổi biến động điểm số thành tiền đồng. Bạn không cần thuộc lòng, chỉ cần biết nó nằm trong bảng đặc tả hợp đồng và app đã tính sẵn cho bạn. Trong ví dụ ngay bên dưới, tôi dùng một hệ số nhân giả định để bạn thấy phép tính chạy ra sao, chứ con số cụ thể của từng mã bạn nên tra lại từ đặc tả chính thức. Đừng học vẹt mức giá hay hệ số của một mã nào đó như thể nó là hằng số bất biến, vì đặc tả có thể thay đổi theo kỳ.
Lý thuyết dễ trôi, con số thì bám. Ta theo một lệnh long VN30F1M duy nhất qua ba phiên. Toàn bộ số liệu dưới đây là giả định minh hoạ để bạn nhìn phép tính chạy, không phải giá thật của một phiên cụ thể. Giả sử hệ số nhân là 100.000 đồng cho mỗi điểm chỉ số, ký quỹ ban đầu là 20 triệu, bạn mở đúng 1 hợp đồng.
Ngày 1, bạn vào lệnh long ở mức 1.250,0 điểm. Cuối phiên, sàn công bố giá thanh toán cuối ngày là 1.255,0. Giá tham chiếu ngày đầu chính là giá khớp của bạn, tức 1.250,0. Lãi hàng ngày = (1.255,0 − 1.250,0) × 100.000 = 5,0 điểm × 100.000 = 500.000 đồng. Số dư ký quỹ nhích lên 20,5 triệu ngay khi phiên đóng, dù lệnh vẫn mở nguyên.
Ngày 2, thị trường quay đầu. Lần này giá tham chiếu không còn là 1.250,0 nữa mà là 1.255,0, tức giá thanh toán của ngày 1. Giá thanh toán cuối ngày 2 rơi về 1.247,0. Lãi/lỗ hàng ngày = (1.247,0 − 1.255,0) × 100.000 = −8,0 × 100.000 = −800.000 đồng. Đây chính là 800 nghìn "biến mất" trong cảnh mở app sáng thứ Ba ở đầu bài. Số dư tụt còn 19,7 triệu.
Ngày 3, bạn quyết định đóng lệnh ở mức 1.253,0. Giá tham chiếu đầu ngày là 1.247,0. Vì bạn đóng trong phiên, phần lãi/lỗ ngày 3 tính từ giá tham chiếu tới giá đóng của bạn: (1.253,0 − 1.247,0) × 100.000 = 6,0 × 100.000 = 600.000 đồng. Số dư về 20,3 triệu.
| Ngày | Giá tham chiếu | Giá thanh toán cuối ngày | Lãi/lỗ hàng ngày | Số dư ký quỹ sau thanh toán |
|---|---|---|---|---|
| 1 (mở lệnh) | 1.250,0 (giá khớp) | 1.255,0 | +500.000 | 20.500.000 |
| 2 | 1.255,0 (= TT ngày 1) | 1.247,0 | −800.000 | 19.700.000 |
| 3 (đóng lệnh) | 1.247,0 (= TT ngày 2) | 1.253,0 (giá đóng) | +600.000 | 20.300.000 |
Giờ cộng dồn cột lãi/lỗ hàng ngày lại: 500.000 − 800.000 + 600.000 = 300.000 đồng. Con số này là lãi thực hiện của cả lệnh, thứ bạn thật sự bỏ túi. Kiểm chứng nhanh bằng cách bỏ qua từng ngày, tính thẳng từ giá vào tới giá ra: (1.253,0 − 1.250,0) × 100.000 = 3,0 × 100.000 = 300.000 đồng. Khớp.
Đây là insight quan trọng nhất của cả bài, đọc chậm dòng này: khoản lãi lỗ chưa thực hiện được chia nhỏ ra từng ngày rồi cộng lại, luôn bằng đúng lãi/lỗ khi bạn đóng lệnh. Thanh toán lãi lỗ hàng ngày không làm bạn lời thêm hay lỗ thêm một đồng nào so với cách tính cả cục. Nó chỉ chuyển thời điểm ghi sổ từ lúc đóng lệnh về từng cuối phiên. Số dư nhảy lên nhảy xuống dọc đường không phải vì bạn được hay mất gì bất thường, mà vì bạn đang xem một khoản lãi lỗ đang hình thành được cắt lát theo ngày. Khi lệnh đóng, mọi lát ghép lại thành một con số duy nhất.
Đây là chỗ cơ chế mark-to-market chạm vào thói quen retention của bạn, và cũng là chỗ nhiều người ghi sai. Câu hỏi thật sự không phải "app tính đúng không", mà "mình chép con số nào vào journal để đánh giá cho đúng".
Tách rõ hai loại số. Loại thứ nhất là lãi/lỗ hàng ngày, con số biến động theo từng phiên. Ghi nó nếu bạn muốn theo dõi lệnh dao động ra sao khi còn mở, và để đối chiếu với số dư mỗi sáng cho khỏi hoảng. Loại thứ hai là lãi/lỗ thực hiện, con số duy nhất chốt lại khi bạn đóng lệnh. Đây mới là số dùng để chấm điểm một lệnh: setup này thắng hay thua, thắng thua bao nhiêu, tỷ lệ risk-reward ra sao. Khi review tuần, bạn nhìn cột lãi/lỗ thực hiện, không nhìn dao động ngày.
Lỗi hay gặp nhất là chép thẳng số dư ký quỹ vào ô P&L của lệnh. Hai thứ này khác nhau. Số dư ký quỹ gộp cả tiền gốc, tiền nạp thêm, phí, lãi lỗ của mọi lệnh đang mở lẫn đã đóng. Nếu bạn để giao dịch qua đêm, phí giữ hợp đồng qua đêm cũng trừ vào số dư đó, khiến nó lệch thêm khỏi P&L thuần của lệnh. Lấy số dư làm P&L là bạn đang trộn táo với cam, và mọi con số thống kê sau đó đều sai gốc. Cách làm cho đúng, cùng với template Google Sheets điền sẵn công thức, có trong bài cách ghi journal giao dịch phái sinh. Ghi tách bạch từ lệnh đầu tiên, bạn tiết kiệm được hàng giờ dò lại sổ về sau.
Bốn cái bẫy dưới đây kéo không ít người mới bỏ cuộc ở tuần 5, 6. Nhận ra sớm thì không dính.
Thứ nhất, "số dư giảm nghĩa là app ăn tiền mình". Không. Số dư giảm là khoản lỗ mark-to-market, tính theo giá thanh toán công khai của sàn mà bạn tra lại được từng đồng. Chính vì mọi tài khoản dùng chung một giá thanh toán cuối ngày, cơ chế này khó gian lận hơn bạn tưởng. Muốn kiểm, lấy công thức ở phần trên tính tay, con số sẽ khớp với app.
Thứ hai, "chưa đóng lệnh thì chưa mất gì". Sai, và đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất về mặt tiền bạc. Khoản lỗ mark-to-market đã bị trừ khỏi ký quỹ khả dụng ngay cuối phiên rồi, kể cả khi lệnh còn mở. Nghĩa là sức mua của bạn giảm thật, và khoảng cách tới ngưỡng cảnh báo cũng ngắn lại thật. Một chuỗi ngày lỗ liên tiếp có thể đẩy bạn tới sát mép mà bạn không để ý, vì bạn cứ nghĩ "chưa đóng nên chưa sao". Đây chính là đường dẫn thẳng tới margin call và cảnh báo ký quỹ, thứ bạn nên đọc trước khi nó gõ cửa chứ đừng đợi lúc nhận thông báo.
Thứ ba, "giá thanh toán cuối ngày chính là giá khớp cuối cùng trong phiên". Không hẳn. Giá thanh toán là mức sàn xác định theo quy định, thường dựa trên vùng giá quanh lúc đóng cửa chứ không nhất thiết là lệnh khớp cuối cùng bạn thấy trên bảng. Đó là lý do đôi khi con số lãi/lỗ hàng ngày không trùng khít với cảm nhận "giá lúc gần đóng cửa" của bạn. Cứ lấy con số sàn công bố làm chuẩn.
Thứ tư, "ghi P&L bằng số dư tài khoản cho nhanh". Đã nói ở phần journal, nhắc lại vì nó phá hỏng cả bộ dữ liệu học tập của bạn. Số dư và P&L của lệnh là hai đại lượng khác nhau. Trộn chúng lại, ba tháng sau bạn nhìn journal mà không hiểu setup nào thật sự hiệu quả.
Một điều tôi muốn nói thẳng: hiểu mark-to-market không giúp bạn lời nhanh hơn, và bài này không có ý đó. Nó giúp bạn không hoảng khi số dư đỏ, không ghi sai sổ, và không vô tình để tài khoản trôi tới ngưỡng nguy hiểm. Đó là chuyện sống sót qua giai đoạn đầu, không phải chuyện tăng tốc kiếm lời.
Đừng để bài này thành lý thuyết suông. Làm một việc cụ thể ngay tối nay. Mở app, chọn một lệnh đang có, hoặc một lệnh demo nếu bạn chưa vào live. Chờ tới lúc phiên đóng và sàn công bố giá thanh toán. Rồi ghi lại đúng ba con số vào journal của bạn: giá thanh toán cuối ngày, lãi/lỗ hàng ngày, số dư ký quỹ mới. Sáng mai mở app đối chiếu xem số dư có khớp với phép cộng trừ của bạn không. Làm đúng một lần, cơ chế này in vào đầu bạn hơn đọc mười bài.
Tự chấm nhanh, bạn đã đọc được cuối phiên chưa:
Nếu số dư ký quỹ đang tụt gần ngưỡng cảnh báo, ưu tiên đọc margin call và cảnh báo ký quỹ ngay bây giờ. Nếu bạn hay giữ lệnh qua đêm và thấy P&L lệch khó hiểu, khả năng cao là phí giữ hợp đồng qua đêm đang chen vào. Còn nếu bạn muốn chủ động chốt sớm thay vì để lệnh chạy qua nhiều phiên thanh toán, xem cách đóng lệnh phái sinh sớm. Muốn nhìn lại toàn cảnh chặng đường và biết bài này nằm ở đâu, quay về Hành trình 90 ngày đầu tiên: Từ demo đến lệnh thật cho người mới giao dịch hàng hoá phái sinh.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Tuần 1 khoá Chuyên Sâu: module đầu là MXV mechanics deep-dive, không phải lại basics
Hành trình & lộ trình học viênBạn đã chuyển khoản nguyên cục, đã nhận lịch học, đã được add vào group cohort. Trước buổi đầu tiên, một người đã trade năm năm chỉ còn một câu hỏi: mở module đầu ra, mình sẽ thấy…
Khoá Chuyên Sâu có placement test bỏ qua kiến thức cơ bản không?
Hành trình & lộ trình học viênBạn vừa chuyển khoản nguyên cục cho một khoá "chuyên sâu", mở buổi đầu tiên, và slide thứ ba là dòng "margin là gì, đặt stop-loss ra sao". Với người đã trade forex và crypto năm…
Lộ trình sau khoá Cơ Bản: nâng cấp kỹ năng, chọn phong cách, hay dừng lại?
Hành trình & lộ trình học viênTối thứ Năm, bạn mở file journal, cuộn qua vài chục dòng lệnh của mấy tháng gần nhất. Tài khoản không cháy. Cũng chẳng có gì để khoe với ai. Cảm giác lúc đó không giống thất vọng,…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.
