Thuật ngữ giao dịch phái sinh cần biết: Long là kỳ vọng tăng giá, Short là kỳ vọng giảm — cả hai chiều đều có thể sinh lời tùy thị trường. Xem ví dụ tính lãi lỗ
Buổi học thứ hai, giảng viên gõ lên màn hình một câu rất nhanh: "Mở vị thế long VN30F1M, ai còn open short không, đóng bớt đi." Cả lớp gật. Bạn cũng gật, nhưng trong đầu thì mù mờ. Long là mua hay bán? "Open short" là đang giữ cái gì? Và nếu ai đó hỏi thẳng bạn hợp đồng short phái sinh là gì, bạn trả lời được không, hay lại cười cho qua?
Nếu bạn đang ở tuần 1–2 và ngại giơ tay hỏi lại mấy từ này vì sợ bị coi là newbie trong group Zalo cùng khoá, thì cứ giữ trang này lại. Nó không dạy chiến lược, không mách khi nào nên vào lệnh. Nó là cuốn từ điển bỏ túi cho đúng bốn từ mà giảng viên nhắc đi nhắc lại mỗi buổi. Đọc chừng tám phút, bạn sẽ dịch được mọi câu lệnh trong bài giảng ra hành động cụ thể. Đây là một chặng trong Hành trình 90 ngày đầu tiên: Từ demo đến lệnh thật cho người mới giao dịch hàng hoá phái sinh, phần thuật ngữ nền mà tuần nào bạn cũng cần dùng.
Vị thế (position) là trạng thái bạn đang nắm giữ một hợp đồng phái sinh sau khi bấm lệnh. Bốn từ hay gặp nhất:
Nhớ một điều cho gọn: long với short chỉ nói về hướng bạn cược; open với closed chỉ nói về trạng thái lệnh đang giữ hay đã xong. Hai chuyện khác nhau, và trộn chúng vào một rổ chính là lý do nghe giảng thấy loạn.
Trước khi tách long với short, bạn cần cái từ gốc: vị thế.
Hiểu đơn giản, vị thế là "cái bạn đang cầm" trên thị trường. Bạn bấm Mua 1 hợp đồng VN30F1M, thế là bạn có 1 vị thế. Chưa bấm gì thì bạn đứng ngoài, không có vị thế nào. Vị thế phái sinh không phải một tài sản bạn bỏ vào tủ, mà là một cam kết hợp đồng đang chạy theo giá thị trường. Chừng nào bạn còn giữ nó, số dư tài khoản còn nhảy theo giá.
Chỗ nhiều người học lệch ngay từ đầu là học bốn từ long, short, open, closed như bốn khái niệm rời rạc, rồi cố nhét vào đầu như học từ vựng. Không nên. Bốn từ đó nằm trên hai trục:
Mọi vị thế bạn từng mở trên tài khoản demo đều có đủ hai thuộc tính này cùng lúc. Một lệnh vừa có hướng (long/short), vừa có trạng thái (open/closed). Nếu bạn đã tập vài lệnh giả lập theo bài Hướng dẫn mở tài khoản demo giao dịch phái sinh và luyện 10 lệnh đầu tiên, thử mở lịch sử lệnh ra: mỗi dòng ở đó đều đọc được theo đúng hai trục này. Giữ chắc khung "hai trục" thì phần còn lại của bài chỉ là điền chi tiết vào.
Đây là trục hướng. Chỉ có hai lựa chọn, không có lựa chọn thứ ba.
Long là hướng quen thuộc, giống thói quen mua cổ phiếu. Bạn mua hợp đồng trước ở giá hiện tại vì nghĩ giá sẽ lên. Khi muốn thoát, bạn bán ra. Giá lên bao nhiêu so với lúc mua thì đó là phần lời của bạn; giá xuống thì lỗ. Giảng viên nói "mở long VN30F1M ở 1.300" nghĩa là vào lệnh mua hợp đồng đó, đặt cược chỉ số VN30 sẽ nhích lên trên 1.300.
Short là chỗ khiến người mới khựng lại, và câu hỏi hay bật ra nhất là: bán cái mình còn chưa có thì bán kiểu gì? Vậy hợp đồng short phái sinh là gì? Là bạn mở một lệnh bán hợp đồng trước, ở giá hiện tại, vì nghĩ giá sẽ xuống. Sau đó, khi muốn thoát, bạn mua lại ở giá thấp hơn. Chênh lệch giữa giá bán lúc đầu và giá mua lại sau đó chính là phần lời. Giá càng rớt, bạn càng lời; giá bật lên thì bạn lỗ. Cược ngược hoàn toàn với long.
Điểm làm nhiều học viên thấy short "giống cờ bạc" là cảm giác bán một thứ không cầm trong tay. Nhưng ở phái sinh bạn không bán tài sản thật. Bạn ký một cam kết hợp đồng theo chuẩn của sàn: cam kết sẽ giao dịch ở một mức giá, và có thể tất toán cam kết đó bất cứ lúc nào bằng lệnh ngược lại. Vì bản chất là hợp đồng chứ không phải hàng thật, việc bán trước rồi mua lại sau mới thực hiện được. Muốn hiểu kỹ cái "hợp đồng" mà bạn đang long hay short thực chất gồm những gì, đọc thêm hợp đồng phái sinh là gì. Và nếu bạn vẫn phân vân short có phải "đánh xuống kiểu chứng khoán" không, bài giao dịch phái sinh là gì nói rõ vì sao phái sinh cho phép kiếm lời cả khi giá đi xuống, còn cổ phiếu cơ sở thì không.
Ví dụ số cho dễ hình dung, chỉ để thấy cơ chế chạy thế nào, không phải khuyến nghị vào lệnh:
Cùng một biến động giá, long và short cho kết quả ngược dấu nhau. Đó là toàn bộ ý nghĩa của "hướng".
| Long | Short | |
|---|---|---|
| Vào lệnh bằng | Mua trước | Bán trước |
| Cược giá | Lên | Xuống |
| Lời khi | Giá tăng | Giá giảm |
| Thoát lệnh bằng | Bán ra | Mua lại |
Xong trục hướng, giờ tới trục trạng thái. Cũng chỉ hai giá trị.
Open position là vị thế vừa mở và bạn vẫn đang giữ. Lệnh còn "sống". Lãi lỗ của nó chưa chốt, dân trong nghề gọi là lãi lỗ tạm tính (unrealized). Con số này thay đổi liên tục theo giá, và mỗi cuối phiên nó còn được kết chuyển vào số dư tài khoản của bạn. Đó là lý do sáng ra bạn thấy tiền trong tài khoản khác hôm qua dù chưa bấm lệnh nào. Cơ chế kết chuyển hằng ngày này gọi là thanh toán lãi lỗ hàng ngày, và nó chỉ tác động lên các vị thế còn open. Một điểm nữa: giữ vị thế open qua đêm có thể phát sinh phí giữ hợp đồng phái sinh qua đêm, khoản mà nhiều người mới quên tính.
Closed position là vị thế bạn đã đóng bằng một lệnh ngược lại. Lãi lỗ lúc này chốt cứng, gọi là lãi lỗ đã thực hiện (realized). Nó không nhảy nữa, vì bạn đã ra khỏi thị trường với hợp đồng đó. Đóng rồi thì phần thắng thua nằm im trong lịch sử lệnh.
Đây là chỗ bẫy lớn nhất của cả bài, nên đọc chậm: "mở vị thế đóng vị thế phái sinh" không đồng nghĩa với "mua rồi bán". Đóng vị thế nghĩa là làm lệnh ngược hướng với cái bạn đang giữ, chứ không mặc định là bán.
Người mới hay đọc chữ "đóng" thành "bán" theo phản xạ, nên khi giảng viên nói "đóng short đi" mà lại đi bấm Bán thì mở thêm một lệnh short mới toanh chứ không hề đóng gì cả. Nhớ: đóng = làm ngược lại cái đang cầm.
Một chuyện tiện nói luôn cho đỡ lo: bạn không phải chờ tới ngày đáo hạn hợp đồng mới được đóng. Đang open, thấy đủ rồi, đóng bất cứ lúc nào trong phiên. Cách làm cụ thể nằm ở bài cách đóng lệnh phái sinh sớm.
Giờ đặt hai trục cạnh nhau. Hướng (long/short) nhân với trạng thái (open/closed) cho ra bốn ô, và đây chính là bốn kiểu vị thế bạn gặp trong thực tế. Nắm được bảng long position short position này thì mọi câu giảng viên nói đều đọc ra được.
| Open (đang giữ) | Closed (đã đóng) | |
|---|---|---|
| Long (cược lên) | Đang giữ lệnh mua, lãi lỗ chưa chốt, chờ giá lên để bán | Đã bán ra xong, chốt lãi lỗ của lệnh mua |
| Short (cược xuống) | Đang giữ lệnh bán, lãi lỗ chưa chốt, chờ giá xuống để mua lại | Đã mua lại xong, chốt lãi lỗ của lệnh bán |
Vậy vị thế long short là gì khi ghép cùng trạng thái? Nó là một trong bốn ô trên, không hơn. "Open long" là bạn đang ôm một lệnh mua chưa thoát. "Closed short" là bạn đã đóng xong một lệnh bán. Bốn ô, hết.
Bây giờ dịch ngược vài câu giảng viên hay buông giữa buổi:
Thử lại lần nữa với câu ở đầu bài: "Mở vị thế long VN30F1M, ai còn open short không, đóng bớt đi." Dịch ra: hãy bấm Mua VN30F1M để cược lên; ai đang giữ lệnh bán chưa đóng thì mua lại bớt để giảm vị thế. Không còn chỗ nào mù mờ nữa.
Mấy lỗi dưới đây rất phổ biến ở tuần 1–2, và chúng làm bạn nghe giảng thấy rối chứ không phải vì bài khó.
"Short là bán ra cổ phiếu mình đang có." Sai. Short phái sinh là mở một lệnh bán hợp đồng dù bạn chẳng sở hữu gì sẵn, một hướng cược giá xuống. Nó không phải thao tác thoát hàng như khi bạn bán cổ phiếu đang cầm trong tài khoản cơ sở.
"Đóng vị thế nghĩa là bán." Đúng một nửa, và nửa sai mới nguy. Đóng long thì bán ra, nhưng đóng short lại là mua lại. Quy tắc gọn: đóng là làm lệnh ngược hướng đang giữ, không phải cứ đóng là bán.
"Long, short, open, closed đều là hành động bấm nút." Không. Long với short là hướng cược. Open với closed là trạng thái lệnh. Bấm nút Mua hay Bán là hành động; còn "đang open" hay "đã closed" là mô tả tình trạng vị thế sau khi bạn bấm. Gộp hai trục vào làm một là nguồn gốc của phần lớn sự bối rối khi nghe giảng.
"Đã có open long thì không mở short được." Về mặt khái niệm, không đúng. Long và short là hai hướng độc lập, không loại trừ nhau. Bạn hoàn toàn có thể hình dung ra tình huống giữ đồng thời cả lệnh mua lẫn lệnh bán. Còn nên hay không, quản lý ra sao, thuộc về chiến lược và không phải chuyện của bài từ điển này. Ở đây chỉ cần gỡ hiểu lầm rằng hai từ này "đá nhau".
Một việc nhỏ, làm được ngay tối nay. Mở lại bản ghi buổi học gần nhất, hoặc kéo lịch sử tin nhắn trong group Zalo cohort. Tìm ba câu có chứa chữ long, short, open, hay closed. Với mỗi câu, tự dịch ra hành động bằng bảng ma trận hai trục ở trên, rồi ghi vào journal giao dịch trên Google Sheets. Tuần sau nghe giảng, bạn sẽ không còn gật cho qua nữa.
Nếu vẫn còn hai thắc mắc thường gặp, đây là chỗ để đọc tiếp: muốn hiểu vì sao số dư tài khoản đổi khi vị thế còn open, xem thanh toán lãi lỗ hàng ngày; muốn nắm chắc cái "hợp đồng" mà bạn long hay short thực chất là gì, xem hợp đồng phái sinh là gì. Bốn từ vị thế này là lớp thuật ngữ giao dịch phái sinh cơ bản đầu tiên; các chặng còn lại trong Hành trình 90 ngày đầu tiên: Từ demo đến lệnh thật cho người mới giao dịch hàng hoá phái sinh sẽ xây tiếp lên trên nền này. Học chắc bốn từ trước, phần sau nhẹ hơn nhiều.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Tuần 1 khoá Chuyên Sâu: module đầu là MXV mechanics deep-dive, không phải lại basics
Hành trình & lộ trình học viênBạn đã chuyển khoản nguyên cục, đã nhận lịch học, đã được add vào group cohort. Trước buổi đầu tiên, một người đã trade năm năm chỉ còn một câu hỏi: mở module đầu ra, mình sẽ thấy…
Khoá Chuyên Sâu có placement test bỏ qua kiến thức cơ bản không?
Hành trình & lộ trình học viênBạn vừa chuyển khoản nguyên cục cho một khoá "chuyên sâu", mở buổi đầu tiên, và slide thứ ba là dòng "margin là gì, đặt stop-loss ra sao". Với người đã trade forex và crypto năm…
Lộ trình sau khoá Cơ Bản: nâng cấp kỹ năng, chọn phong cách, hay dừng lại?
Hành trình & lộ trình học viênTối thứ Năm, bạn mở file journal, cuộn qua vài chục dòng lệnh của mấy tháng gần nhất. Tài khoản không cháy. Cũng chẳng có gì để khoe với ai. Cảm giác lúc đó không giống thất vọng,…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.
