Ký quỹ giao dịch phái sinh không yêu cầu bỏ toàn bộ giá trị hợp đồng. Hiểu rõ cơ chế này giúp bạn quản lý rủi ro và tối ưu vốn đầu tư hiệu quả. Xem ngay.
Mình 28 tuổi, đi làm 5 năm, có 200 triệu tiết kiệm. Đọc được rằng 1 hợp đồng cà phê Robusta trị giá khoảng 250 triệu, và câu hỏi đầu tiên bật ra trong đầu là: vậy phải bán xe mới đủ tiền vào 2 hợp đồng à?
Không. Bạn không cần 250 triệu để giữ một hợp đồng 250 triệu. Cái bạn nộp vào tài khoản chỉ là một khoản đặt cọc, thường bằng 8-15% giá trị hợp đồng. Khoản đó gọi là ký quỹ giao dịch phái sinh. Nếu bạn từng nghĩ vốn 5-30 triệu là quá nhỏ để chạm được thị trường này, thì hiểu sai cơ chế ký quỹ chính là chỗ vướng, chứ không phải túi tiền của bạn.
Bài này giải thích ký quỹ theo cách một người mới cần: ký quỹ là gì và khác gì với phí, hai loại ký quỹ mà sàn yêu cầu, bảng tỉ lệ ký quỹ MXV thật cho 9 sản phẩm phổ biến, và phần quan trọng nhất mà mấy quảng cáo hay giấu, đó là bài toán lãi lỗ chạy về cả hai chiều.
Tóm nhanh. Ký quỹ phái sinh là khoản tiền bạn đặt vào tài khoản để mở và giữ một hợp đồng, giống tiền đặt cọc khi mua nhà. Với hàng hoá trên MXV, con số này rơi vào khoảng 8-15% giá trị hợp đồng. Có hai loại: ký quỹ ban đầu (initial margin) để mở lệnh, và ký quỹ duy trì (maintenance margin) để tiếp tục giữ lệnh. Ví dụ 1 hợp đồng Robusta trị khoảng 250 triệu, tỉ lệ 10%, bạn cần khoảng 25 triệu tiền thật. Vốn 30 triệu đủ mở một hợp đồng và còn chút đệm. Đổi lại, khi giá nhích 1%, tài khoản của bạn nhích khoảng 10%, và điều đó đúng cho cả lúc lãi lẫn lúc lỗ.
Hình dung bạn mua một căn nhà 1 tỷ. Chủ nhà không bắt bạn mang đủ 1 tỷ ngay hôm ký; bạn đặt cọc 100 triệu để giữ chỗ, phần còn lại xử lý sau. Trong lúc chờ, bạn chưa sở hữu căn nhà, nhưng bạn đã nắm quyền mua nó theo mức giá đã chốt.
Hợp đồng phái sinh vận hành gần giống vậy. Một hợp đồng cà phê trị khoảng 250 triệu, bạn chỉ nộp khoảng 25 triệu để giữ vị thế. Khác biệt nằm ở chỗ bạn không cầm về bao cà phê nào cả. Cái bạn giữ là quyền và nghĩa vụ theo giá cà phê: giá lên bạn lãi, giá xuống bạn lỗ, tính trên toàn bộ 250 triệu chứ không phải trên 25 triệu bạn đã nộp. Đây là lý do vì sao vốn nhỏ vẫn ăn được biến động của một hợp đồng lớn, và cũng là lý do phải cẩn thận, chỗ này để dành cho phần sau.
Có một điểm hay bị lẫn mà mình muốn tách bạch ngay: ký quỹ không phải là phí giao dịch. Phí là tiền bạn mất đứt, trả cho sàn và công ty môi giới mỗi lần khớp lệnh, thường khoảng 30.000-50.000 đồng một lượt tuỳ sản phẩm (xem bảng phí giao dịch phái sinh chi tiết). Còn ký quỹ vẫn là tiền của bạn, nó chỉ bị tạm giữ trong thời gian lệnh còn mở. Đóng lệnh xong, phần ký quỹ đó trả về tài khoản, cộng hoặc trừ đi phần lãi lỗ. Nói gọn: phí là chi phí, ký quỹ là tiền cọc hoàn lại. Việc gộp hai thứ này làm một khiến nhiều người mới tưởng mỗi lần mở lệnh là "đốt" mất mấy chục triệu, trong khi thực tế không phải.
Nếu bạn muốn xem một hợp đồng cụ thể trị giá bao nhiêu và tại sao lại là con số đó, cách một hợp đồng phái sinh được định giá và vốn thực cần chuẩn bị đi sâu vào đúng phần đó.
Khi bạn dùng thử một tài khoản phái sinh, ký quỹ giao dịch phái sinh không phải một con số duy nhất mà là hai. Chúng phục vụ hai thời điểm khác nhau trong vòng đời của một lệnh.
Ký quỹ ban đầu (initial margin, viết tắt IM) là số tiền bạn phải có sẵn trong tài khoản để mở một hợp đồng. Với Robusta trị khoảng 250 triệu và tỉ lệ IM khoảng 10%, bạn cần khoảng 25 triệu mới bấm được lệnh mua hoặc bán.
Ký quỹ duy trì (maintenance margin, viết tắt MM) là mức tối thiểu bạn phải giữ để lệnh tiếp tục sống. Con số này thấp hơn IM, thường chênh khoảng 2-3%. Vẫn ví dụ Robusta, MM khoảng 7,5%, tức khoảng 18,75 triệu.
Tại sao sàn không dùng chung một con số cho gọn? Vì giá hàng hoá nhảy trong ngày, và khoảng chênh giữa IM với MM chính là vùng đệm cho những cú nhảy đó. Khi lệnh đang lỗ tạm tính và số dư ký quỹ của bạn tụt xuống dưới ngưỡng MM, sàn sẽ phát cảnh báo yêu cầu nộp thêm, tức margin call. Lúc này bạn có hai lựa chọn: bơm thêm tiền để kéo tài khoản về trên ngưỡng, hoặc đóng bớt lệnh để giảm nghĩa vụ ký quỹ.
Một tình huống số cho dễ hình dung. Bạn nạp 25 triệu, vừa đủ mở một Robusta.
| Diễn biến | Lãi/lỗ tạm tính | Số dư ký quỹ | So với MM (18,75tr) |
|---|---|---|---|
| Vừa mở lệnh | 0 | 25.000.000 | Trên MM, an toàn |
| Giá đi ngược 1% | -2.500.000 | 22.500.000 | Vẫn trên MM |
| Giá đi ngược 2,5% | -6.250.000 | 18.750.000 | Chạm đúng MM |
| Giá đi ngược 3% | -7.500.000 | 17.500.000 | Dưới MM, margin call |
Bạn thấy vấn đề chưa: chỉ cần giá nhích ngược 3% là tài khoản đã bị gọi ký quỹ, dù bạn còn nguyên vốn. Đây là lý do mở lệnh sát ngưỡng IM là một nước đi mạo hiểm, và cũng là lý do nên chừa đệm rộng hơn mức tối thiểu. Cách thoát khỏi tình huống margin call và cách quản lý rủi ro khi giá đi ngược được nói kỹ trong bài rủi ro thật của phái sinh và cách quản lý cho người 25-38 tuổi.
Đây là phần mà hầu hết bài viết cạnh tranh bỏ trống hoặc chỉ nói về VN30. Dưới đây là 9 sản phẩm hàng hoá giao dịch phổ biến trên Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV), kèm giá trị hợp đồng tham chiếu và số tiền thật cần để mở một hợp đồng.
| Sản phẩm | Mã | Giá trị 1 hợp đồng (VND, tham chiếu 2026) | Tỉ lệ IM | Tiền thật cần |
|---|---|---|---|---|
| Cà phê Robusta | LRC | ~250.000.000 | ~10% | ~25.000.000 |
| Cà phê Arabica | KCE | ~350.000.000 | ~10% | ~35.000.000 |
| Đường trắng | QW | ~180.000.000 | ~10% | ~18.000.000 |
| Đậu tương | ZSE | ~320.000.000 | ~8% | ~25.600.000 |
| Ngô | ZCE | ~110.000.000 | ~8% | ~8.800.000 |
| Vàng | MGC | ~450.000.000 | ~12% | ~54.000.000 |
| Bạc | SIE | ~380.000.000 | ~12% | ~45.600.000 |
| Dầu WTI mini | NQM | ~220.000.000 | ~10% | ~22.000.000 |
| Dầu Brent mini | QO | ~230.000.000 | ~10% | ~23.000.000 |
Đọc bảng này, chú ý dòng Ngô: khoảng 8,8 triệu là đủ mở một hợp đồng thật. Đường trắng khoảng 18 triệu. Nghĩa là cái ý nghĩ "5-10 triệu chắc chắn không đủ vì hợp đồng nào cũng hàng trăm triệu" không đúng với mọi sản phẩm. Vốn 30 triệu thừa sức mở một hợp đồng nông sản phổ biến mà vẫn còn khoản đệm để tránh margin call sớm.
Một lưu ý phải nói thẳng: các con số trên là tham chiếu, không phải giá chốt hôm nay. Giá trị hợp đồng đổi theo giá thị trường quốc tế, còn tỉ lệ ký quỹ do MXV công bố và có điều chỉnh. Trước khi tính vốn cho bất kỳ sản phẩm nào, mở MXV.com.vn để tra tỉ lệ ký quỹ hiện hành, hoặc đọc MXV là gì và vì sao đây là sàn hàng hoá chính thức duy nhất để hiểu vì sao những con số này đến từ một tổ chức được cấp phép chứ không phải một app trôi nổi.
Phần này mới là chỗ quyết định bạn có nên chạm vào thị trường này hay không, nên mình sẽ show cả mặt sáng lẫn mặt tối bằng cùng một con số.
Giả sử bạn nạp 30 triệu và mở một hợp đồng Robusta. IM chiếm khoảng 25 triệu, còn lại khoảng 5 triệu làm đệm. Vì bạn đang giữ nghĩa vụ trên toàn bộ 250 triệu giá trị hợp đồng, mọi biến động giá đều tính trên 250 triệu, không phải trên 25 triệu bạn đã cọc.
Chiều lên. Giá cà phê tăng 1%. Giá trị hợp đồng tăng 250 triệu nhân 1%, bằng 2,5 triệu. Tài khoản 30 triệu thành 32,5 triệu, tức tăng khoảng 8,3% trên vốn của bạn. Một biến động giá bé tí đã thành mức lãi hai chữ số trên vốn.
Chiều xuống, và nó đối xứng chằn chặn. Giá cà phê giảm 1%. Hợp đồng mất 2,5 triệu. Tài khoản 30 triệu còn 27,5 triệu, tức giảm khoảng 8,3% trên vốn. Cùng biên độ giá, cùng tốc độ, chỉ khác dấu.
| Giá hợp đồng đổi | Lãi/lỗ (VND) | Tài khoản 30tr thành | % trên vốn |
|---|---|---|---|
| +5% | +12.500.000 | 42.500.000 | +41,7% |
| +3% | +7.500.000 | 37.500.000 | +25,0% |
| +1% | +2.500.000 | 32.500.000 | +8,3% |
| -1% | -2.500.000 | 27.500.000 | -8,3% |
| -3% | -7.500.000 | 22.500.000 | -25,0% |
| -5% | -12.500.000 | 17.500.000 | -41,7% |
Nhìn bảng này thẳng thắn một chút. Cái cơ chế biến 1% giá thành 8,3% tài khoản là con dao hai lưỡi có hai lưỡi thật, không phải cách nói cho vui. Đúng cái đòn bẩy tạo ra mức lãi 25% khi giá lên 3% cũng tạo ra mức lỗ 25% khi giá xuống 3%. Không có phiên bản chỉ khuếch đại chiều lãi.
Đây là chỗ mình muốn tách bạch với mấy quảng cáo kiểu "nhân đôi tài khoản trong một tháng". Ký quỹ không phải cỗ máy in tiền; nó là cơ chế phóng đại kết quả giao dịch của bạn theo cả hai hướng. Ai đang gõ Google tìm "ký quỹ ít nhất bao nhiêu để lãi nhanh" thì thật ra đang tìm sai thứ. Người mới cần hiểu là chính vì đòn bẩy đối xứng như vậy nên việc chọn dùng bao nhiêu phần trăm sức mạnh của nó mới là kỹ năng sống còn. Bài đòn bẩy phái sinh dùng bao nhiêu là an toàn cho người mới nối tiếp đúng câu hỏi đó, còn stop loss là gì và vì sao đây là lớp chắn đầu tiên của tài khoản chỉ cách chặn phần lỗ trước khi nó chạm ngưỡng nguy hiểm.
Sau khi đọc tới đây, có vài niềm tin cũ đáng gỡ bỏ.
"Ký quỹ là một khoản phí phải trả." Sai, và đây là hiểu lầm tốn kém nhất. Ký quỹ quay về tài khoản khi bạn đóng lệnh. Thứ mất đứt là phí giao dịch, khoảng vài chục nghìn mỗi lượt khớp, cùng phần chênh lệch giá mua bán. Đừng gộp tiền cọc của mình vào với chi phí.
"Ký quỹ 10% nghĩa là đòn bẩy 10 lần, mất trắng ngay lệnh đầu." Đúng một nửa. Đòn bẩy khoảng 10 lần là con số thật. Nhưng "mất trắng" chỉ xảy ra khi giá đi ngược khoảng 10% mà bạn không cắt lỗ và không nộp thêm. Nếu bạn đặt lệnh dừng lỗ ở mức hợp lý, phần thua bị chốt lại từ sớm, tài khoản không về 0. Cái quyết định không phải bản thân đòn bẩy, mà là bạn có kỷ luật dừng lỗ hay không.
"Vốn 5-10 triệu chắc chắn không đủ vì hợp đồng nào cũng hàng trăm triệu." Sai. Nhìn lại bảng trên: Ngô khoảng 8,8 triệu, đường khoảng 18 triệu. Vốn 30 triệu đủ mở một hợp đồng phổ biến kèm đệm chống margin call. Bạn không cần giàu trước rồi mới được vào thị trường. Nếu vẫn băn khoăn về con số vốn tối thiểu thực tế, đầu tư phái sinh cần bao nhiêu tiền để bắt đầu trả lời riêng câu này.
"IM và MM chỉ là một." Sai, và hiểu lẫn hai con số này là nguyên nhân khiến nhiều người bị margin call bất ngờ. Khoảng chênh 2-3% giữa hai mức chính là vùng đệm; ai nhầm IM với MM sẽ tưởng mình còn nhiều dư địa hơn thực tế.
"Sàn tự ý đổi tỉ lệ ký quỹ để bẫy margin call." Sai. MXV công bố tỉ lệ công khai và điều chỉnh theo mức biến động của thị trường. Khi giá dầu căng vì bất ổn địa chính trị, ký quỹ dầu tăng để bù rủi ro, và điều đó áp dụng cho tất cả, không nhắm riêng ai. Đây là cơ chế quản trị rủi ro của một sàn được cấp phép, không phải trò gian lận. Nếu bạn còn lăn tăn phái sinh có phải cờ bạc không, sự khác biệt về pháp lý và kỷ luật giữa phái sinh và cờ bạc nói rõ ranh giới đó.
Hiểu ký quỹ rồi thì việc kế tiếp không phải là mở lệnh, mà là ba việc nhỏ dưới đây.
Mở một tab MXV.com.vn và tra tỉ lệ ký quỹ hôm nay của đúng sản phẩm bạn để mắt, thay vì tin con số tham chiếu trong bài. Sau đó lấy vốn dự định nhân với 3 để ra trần giá trị ký quỹ bạn nên mở, tức luôn giữ tài khoản gấp khoảng ba lần mức IM một hợp đồng, để cú giá đi ngược trong ngày không đẩy bạn vào margin call. Việc thứ ba là đọc tiếp về đòn bẩy an toàn, vì biết ký quỹ mới trả lời được "vào thị trường cần bao nhiêu tiền", còn "một lệnh nên đặt bao nhiêu phần trăm vốn" thì thuộc về câu chuyện đòn bẩy.
Khi đã nắm cơ chế ký quỹ, bạn ghép được một mảnh vào bức tranh lớn hơn là có nên đầu tư phái sinh hay không. Toàn bộ khung so sánh dành cho người mới đi làm nằm ở Đánh giá khoá học hàng hoá phái sinh - khung so sánh cho người mới đi làm, nơi bài này là một mắt xích trong chuỗi câu hỏi bạn cần trả lời trước khi bỏ tiền thật.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Buổi tư vấn 30 phút với giảng viên Senior: 5 câu hỏi kỹ thuật kiểm chứng độ sâu
Khoá học: đánh giá & lựa chọnBạn nhắn cho bên tổ chức khoá, hẹn một buổi tư vấn khoá học hàng hoá phái sinh chuyên sâu, rồi mở màn bằng đúng một câu: "Anh chị có dạy đọc order flow và DOM trên MXV không?".…
Chính sách hoàn tiền: hoàn bao nhiêu nếu khoá vẫn dạy cơ bản hoặc giảng viên không đủ depth?
Khoá học: đánh giá & lựa chọnBạn vừa chuyển khoản nguyên cục cho một khoá được quảng cáo là dành cho dân đã trade vài năm. Buổi đầu tiên mở ra, slide số hai ghi "margin là gì". Câu hỏi trong đầu không phải…
Học phí theo module: mua lẻ phần MXV deep-dive + session Strait Financial
Khoá học: đánh giá & lựa chọnBạn mở bảng giá một khoá học, kéo xuống mục nội dung, và nửa trên toàn "margin là gì", "cách đặt stop-loss", "tâm lý khi thua ba lệnh liên tiếp". Đúng thứ bạn đã sống cùng suốt…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.
