Với hàng hoá phái sinh, hạn phải hành động của bạn đến sớm hơn ngày giao dịch cuối cùng. Hiểu ba mốc trong vòng đời hợp đồng để không bị động. Xem ngay.
Bạn đang đọc một bài về hàng hoá phái sinh, mọi thứ tạm ổn, rồi gặp cụm "ngày đáo hạn" và khựng lại: hoá ra thứ mình định mua có hạn sử dụng. Câu hỏi bật ra ngay sau đó thường là câu khiến người ta gấp máy lại nghĩ vài ngày, kiểu "vậy đến ngày nào đó hệ thống tự làm gì với tiền của mình à, mà nếu hôm ấy mình họp cả ngày thì sao?".
Nếu bạn 28 tuổi, có vài trăm triệu tiết kiệm, muốn học đầu tư cho tử tế chứ không nghe ai hô lệnh trên Telegram, thì mỗi lần gặp một cơ chế lạ là một lần tự hỏi còn bao nhiêu cái bẫy mình chưa biết. Đáo hạn là một trong những cơ chế đó. Nó nghe đáng sợ vì lạ, không phải vì bản thân nó nguy hiểm. Phần lớn nỗi sợ ở đây đến từ chỗ chưa ai vẽ cho bạn xem chuyện gì diễn ra theo thứ tự nào.
Hết bài này bạn sẽ vẽ được dòng thời gian của một hợp đồng, gọi tên ba mốc nằm trong đó, và chỉ ra đúng mốc nào mới là hạn của mình. Không có chiến lược lướt sóng ở đây, cũng không có con số lợi nhuận nào.
Trả lời ngắn: đáo hạn hợp đồng phái sinh là gì? Đó là thời điểm một hợp đồng hết hiệu lực, mọi vị thế còn mở được tất toán và hợp đồng ngừng tồn tại. Nhưng với hàng hoá giao dịch qua MXV, mốc bạn thật sự phải hành động lại đến sớm hơn ngày giao dịch cuối cùng, vì có một mốc tên là Ngày thông báo đầu tiên chen vào giữa. Điều cần nhớ nhất: không có gì rơi xuống đầu bạn mà không báo trước, cả lịch được công bố trước khi hợp đồng lên sàn, việc của bạn chỉ là đọc nó.
Gốc rễ nằm ở bản chất của hợp đồng tương lai. Một hợp đồng tương lai là thoả thuận mua hoặc bán một tài sản cơ sở tại một thời điểm cụ thể trong tương lai; khi thời điểm đó tới, thoả thuận kết thúc, đơn giản vậy. Cổ phiếu thì khác hẳn: nó là quyền sở hữu một phần doanh nghiệp, không gắn với "một ngày" nào cả, nên bạn giữ bao lâu tuỳ ý. Nói cách khác, đáo hạn hợp đồng phái sinh là gì, chính là cái ngày cái hẹn tương lai đó tới hạn và không kéo dài thêm được nữa. Đây đúng là loại chi tiết mà một khoá học cho người mới tử tế phải dạy kỹ chứ không lướt qua; nếu bạn đang cân nhắc chi tiền học, checklist 7 tiêu chí chọn khoá uy tín đặt "khoá có dành cho người mới hoàn toàn không" làm tiêu chí đầu tiên, và cách một nơi giải thích những cơ chế như đáo hạn là phép thử tốt để bạn biết họ dạy thật hay dạy cho có.
Một hệ quả mà người mới hay bỏ qua: cùng một mặt hàng có nhiều hợp đồng song song, phân theo tháng. "Mua cà phê" trên thị trường phái sinh luôn có nghĩa là mua một tháng hợp đồng cụ thể, ví dụ tháng giao tháng 9 hay tháng 11, và mỗi tháng có ngày đáo hạn riêng của nó. Còn hợp đồng phái sinh về cơ bản gồm những gì và cấu trúc ra sao, hợp đồng phái sinh là gì đã mô tả đầy đủ, bài này không nhắc lại mà chỉ tập trung vào vòng đời của nó.
Vòng đời hợp đồng phái sinh không phải một ngày duy nhất mà là một chuỗi mốc nối nhau. Với hàng hoá có khả năng giao nhận vật chất, có ba mốc bạn cần phân biệt, và cái bẫy lớn nhất là tưởng chúng là một.
Xếp theo trình tự thời gian, với nhiều hợp đồng hàng hoá giao nhận vật chất, thứ tự thường gặp là: hạn tất toán vị thế đứng trước, rồi tới Ngày thông báo đầu tiên, sau cùng mới là Ngày giao dịch cuối cùng. Thứ tự cụ thể đổi theo từng mặt hàng, nhưng mốc ràng buộc bạn, mốc "của bạn", gần như luôn là hạn tất toán, và nó đến sớm nhất trong ba mốc.
| Mốc | Do ai quy định | Ý nghĩa với bạn | Việc cần làm |
|---|---|---|---|
| Hạn tất toán vị thế | Sở giao dịch và thành viên môi giới | Hạn thật sự ràng buộc bạn, đến sớm nhất | Đóng hết vị thế của tháng hợp đồng trước mốc này |
| Ngày thông báo đầu tiên (First Notice Day) | Sở giao dịch / đặc tả hợp đồng | Từ đây khâu giao nhận vật chất có thể bắt đầu | Bình thường bạn đã đóng lệnh trước mốc này rồi |
| Ngày giao dịch cuối cùng (Last Trading Day) | Sở giao dịch / đặc tả hợp đồng | Ngày cuối hợp đồng còn khớp lệnh trên thị trường | Không phải mốc bạn cần canh, vì có mốc đến trước |
Đây là ngày cuối cùng hợp đồng còn khớp lệnh được trên thị trường. Với hợp đồng tương lai, qua ngày này mã hợp đồng đó ngừng giao dịch. Nghe thì nó có vẻ là "hạn chót", và đó chính là chỗ nhiều người mới hiểu sai: với hàng hoá, ngày giao dịch cuối cùng hợp đồng tương lai thường không phải mốc bạn cần canh, vì có mốc khác đến trước nó. Càng gần ngày này, thanh khoản của tháng hợp đồng đó càng mỏng dần, do phần lớn người tham gia đã chuyển sang tháng mới.
Mốc này chỉ tồn tại ở hàng hoá, không có ở phái sinh chỉ số như VN30. Ngày thông báo đầu tiên (First Notice Day) là ngày đầu tiên bên bán có thể phát thông báo giao hàng vật chất, tức ngày đầu tiên mà về lý thuyết một bên mua có thể bị phân bổ nghĩa vụ nhận hàng. Đây là nơi trả lời thẳng nỗi sợ "bị ép nhận 5 tấn cà phê về nhà".
Trên thực tế, phần lớn nhà giao dịch cá nhân trong nước không tham gia khâu giao nhận vật chất; để giữ bạn nằm ngoài quy trình đó, sở giao dịch và thành viên môi giới ấn định một hạn buộc đóng vị thế trước Ngày thông báo đầu tiên. Nghĩa là trong điều kiện vận hành bình thường, bạn được yêu cầu đóng lệnh trước khi khâu giao hàng có thể bắt đầu. Đừng nhận điều này như một lời hứa tuyệt đối từ một bài blog: mặt hàng của bạn tất toán bằng tiền hay có giao nhận vật chất, và hạn đóng cụ thể rơi vào ngày nào, phải tra ở trang đặc tả hợp đồng của chính mặt hàng đó và hỏi lại thành viên môi giới. Con số "đóng trước bao nhiêu ngày" khác nhau theo mặt hàng và theo tháng, nên đừng học thuộc một con số nghe được ở đâu đó rồi áp cho tất cả.
Đây là mốc sớm nhất và là mốc thật sự ràng buộc người giao dịch trong nước. Tất toán vị thế hàng hoá phái sinh nghĩa là đóng hết các vị thế còn mở của tháng hợp đồng đó, đưa tài khoản về trạng thái không còn nắm giữ hợp đồng sắp hết hạn. Nguyên tắc chung: vì thị trường trong nước vận hành quanh việc tất toán bằng chênh lệch giá cho nhà đầu tư cá nhân, sở và thành viên môi giới đặt hạn tất toán sớm hơn Ngày thông báo đầu tiên, để không ai vô tình đi vào khâu giao nhận. Con số cụ thể sớm hơn mấy ngày làm việc là do sở và thành viên môi giới công bố cho từng mặt hàng, không phải một hằng số bạn nhớ một lần rồi dùng mãi. Chỗ tra chính thống là quy chế cùng thông báo của MXV và bảng đặc tả từng hợp đồng.
Nếu bạn Google "đáo hạn phái sinh", gần như toàn bộ kết quả nói về chứng khoán phái sinh chỉ số VN30. Quy tắc của VN30 rất gọn: hợp đồng đáo hạn vào ngày thứ Năm thứ ba của tháng đáo hạn, tất toán bằng tiền, không có Ngày thông báo đầu tiên và không có chuyện giao hàng vật chất. Dễ nhớ, nhưng đó là luật của một sản phẩm khác. Đem quy tắc thứ Năm thứ ba áp cho cà phê, dầu hay kim loại là sai mốc ngay từ đầu. Quy tắc VN30 do HNX công bố; quy tắc hàng hoá nằm ở đặc tả hợp đồng của sở giao dịch hàng hoá, hai nơi khác nhau và không thay thế được cho nhau.
Câu hỏi thật của bạn không phải "đáo hạn nghĩa là gì" (tra 30 giây ra) mà là "có lúc nào hệ thống tự động làm gì đó với tiền của tôi khi tôi không kịp phản ứng không". Có ba tình huống, và không tình huống nào là "bị tịch thu" như nhiều người tưởng tượng.
Còn trong lúc vị thế còn mở, lãi lỗ của bạn được kết chuyển vào tài khoản mỗi ngày chứ không đợi tới lúc đóng, đó là cơ chế thanh toán lãi lỗ hàng ngày và nó chạy độc lập với chuyện đáo hạn.
Điểm chung của cả ba: không có gì rơi xuống đầu bạn mà không báo trước. Toàn bộ lịch của một hợp đồng được công bố trước khi hợp đồng được niêm yết, nên rủi ro duy nhất còn lại ở đây là rủi ro không đọc.
Tra lịch đáo hạn hàng hoá phái sinh không khó, nó chỉ cần thành thói quen làm trước mỗi lần mở lệnh. Bốn bước, mất chừng hai phút:
Lịch thay đổi theo mặt hàng và theo từng tháng, nên nguyên tắc là tra lại mỗi lần chứ không thuộc lòng. Thói quen hai phút này hợp với người bận: bạn không cần ngồi canh bảng giá cả ngày, chỉ cần biết trước ngày nào mình phải hành động.
Vài hiểu nhầm lặp đi lặp lại, và cái giá của chúng thường rơi đúng vào kỳ đáo hạn đầu tiên, khi người ta còn chưa quen nhịp.
Trước khi nghĩ tới việc đăng ký khoá nào, làm thử bài tập này. Nó mất chừng mười phút và nói cho bạn khá nhiều điều về mức độ sẵn sàng của chính bạn.
Làm được trong mười phút mà đầu không rối, bạn vừa vượt qua đúng cái rào cản kiến thức mà rất nhiều người mới bỏ cuộc tại đó. Còn nếu thấy rối, thấy không biết bắt đầu từ đâu, thì đó chính là loại nội dung một khoá cơ bản có người kèm sẽ gỡ cho bạn, và tiêu chí số một khi bạn xét bất kỳ khoá nào là khoá đó có thật sự dành cho người mới hoàn toàn hay không.
Khi bạn thấy mình muốn đi tiếp, chuẩn bị ra quyết định chọn khoá học là nơi gom các câu hỏi cần trả lời trước khi xuống tiền: học phí và cách trả góp, pháp nhân, chính sách hoàn tiền, cộng đồng cùng level. Đọc kỹ trước, rồi tự quyết bằng dữ kiện của bạn, đừng để ai quyết thay.
Đáo hạn hợp đồng phái sinh là gì?
Là thời điểm một hợp đồng hết hiệu lực, mọi vị thế còn mở được tất toán và hợp đồng ngừng tồn tại. Với hàng hoá, mốc bạn phải hành động là hạn tất toán, đến sớm hơn ngày giao dịch cuối cùng.
Không đóng vị thế đến ngày đáo hạn thì sao?
Hệ thống đóng vị thế của bạn theo cơ chế mặc định. Bạn vẫn nhận đúng phần lãi hoặc lỗ tại thời điểm đóng nhưng mất quyền chọn giá. Bạn bị ép đóng vị thế, không phải bị ép mua hàng thật.
Ngày thông báo đầu tiên (First Notice Day) là gì?
Là ngày đầu tiên bên bán có thể phát thông báo giao hàng vật chất. Mốc này chỉ có ở hàng hoá, không có ở phái sinh chỉ số VN30. Sở và thành viên môi giới thường yêu cầu đóng vị thế trước mốc này.
Đáo hạn hàng hoá có giống đáo hạn phái sinh VN30 không?
Không. VN30 đáo hạn ngày thứ Năm thứ ba của tháng, tất toán bằng tiền, không có Ngày thông báo đầu tiên. Hàng hoá theo đặc tả riêng của từng hợp đồng, có mốc tất toán và khả năng giao nhận vật chất.
Làm sao biết ngày đáo hạn của hợp đồng tôi đang giao dịch?
Xác định mã tháng của hợp đồng, mở lịch đáo hạn hoặc đặc tả hợp đồng trên website sở giao dịch và thành viên môi giới, tìm mốc tất toán chứ không dừng ở ngày giao dịch cuối cùng, rồi đặt nhắc lịch trước vài ngày.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Settlement MXV: hợp đồng nào cash-settle, hợp đồng nào giao vật chất
Kiến thức phái sinh cơ bảnBạn quen tay đóng WTI vài phiên trước First Notice Day ở CME, gần như thành phản xạ. Rồi mở danh mục MXV ra, và câu hỏi cũ quay lại dưới hình dạng mới: cơ chế thanh toán hợp đồng…
Hệ số nhân, tick value & tài sản cơ sở: tính giá trị thật 1 contract MXV
Kiến thức phái sinh cơ bảnHệ thống của bạn ra tín hiệu, kèm một câu quen thuộc: rủi ro tối đa 1% tài khoản cho lệnh này. Ở forex bạn quy nó ra lot size gần như trong đầu, vì pip value đã thành phản xạ sau…
Đáo hạn & rollover MXV: chi phí roll và bẫy contango/backwardation
Kiến thức phái sinh cơ bảnỞ forex hay crypto, bạn mở một lệnh rồi để đó bao lâu tuỳ ý: vị thế sống tới khi bạn tự tay đóng, cùng lắm trả swap mỗi đêm. Bước sang hàng hoá phái sinh trên MXV, luật chơi đổi…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.
