Mã hợp đồng phái sinh gồm ba phần: mã hàng hoá, mã tháng và mã năm. Học bảng 12 mã tháng chuẩn CME và cách tự tra mã đúng trên đặc tả MXV. Tìm hiểu thêm.
Lần đầu mở bảng giá hàng hoá, cột bên trái hiện ra một dãy ký tự trông như mã kho hàng chứ không giống tên món hàng nào cả: LRCF27, LRCU26, rồi hàng chục dòng khác của ngô, đậu tương, dầu thô mà bạn chưa từng tra. Đó là cột mã hợp đồng phái sinh, thứ dùng để gọi tên từng hợp đồng, và cũng là chỗ nhiều người mới khựng lại đầu tiên. Cảm giác lúc đó thường không phải tò mò mà là một câu hỏi khó chịu: "hình như chỗ này không dành cho mình". Nếu bạn 28 tuổi, đã đi làm vài năm, để dành được khoảng 200 triệu và muốn học đầu tư bài bản thay vì nghe ai đó hô lệnh trên Telegram, thì màn hình toàn ký hiệu lạ này dễ làm bạn chùn tay ngay từ bước đọc tên hàng.
Tin được nhất lúc này là mấy dãy ký tự đó không phải thứ phải học thuộc. Chúng có quy luật, mà quy luật thì suy ra được, giống như đọc một biển số xe. Đọc hết bài, bạn cầm bất kỳ mã lạ nào cũng nói ra được đó là hàng gì, đáo hạn tháng mấy, năm nào. Không có chiến lược, không có lời hứa lợi nhuận ở đây, chỉ là kỹ năng đọc một cái tên.
Đọc nhanh. Một mã hợp đồng phái sinh hàng hoá được ghép từ ba phần liền nhau: mã hàng hoá, mã tháng đáo hạn, rồi hai số cuối của năm. Lấy LRCF27 làm ví dụ, nó tách thành LRC (cà phê Robusta), F (tháng 1) và 27 (năm 2027). Chỉ phần đầu bắt buộc phải tra, vì mỗi mặt hàng mang một ký hiệu riêng theo sàn niêm yết. Phần tháng đã có bảng chuẩn 12 ký tự dùng chung toàn cầu, học một lần dùng mãi. Phần năm thì nhìn là ra.
Trên bảng giá, cùng một loại cà phê Robusta bạn sẽ thấy không chỉ một dòng mà nhiều dòng: LRCF27, LRCH27, LRCK27, mỗi dòng một mức giá. Dãy ký tự ở đầu mỗi dòng là mã hợp đồng phái sinh, và việc một mặt hàng có tới mấy mã như vậy làm không ít người mới bối rối. Lý do không nằm ở chỗ sàn muốn làm khó ai. Nó nằm ở bản chất hợp đồng: mỗi mặt hàng tồn tại song song dưới nhiều hợp đồng theo tháng, và mỗi hợp đồng tháng là một món hàng riêng với giá riêng, hạn riêng. Khi ai đó nói "mua cà phê", trên thị trường phái sinh câu đó luôn có nghĩa là mua một tháng hợp đồng cụ thể, nên hệ thống buộc phải có cách gọi tên phân biệt từng tháng.
Hệ quả rất thực tế: LRCF27 và LRCH27 không phải hai cách viết của cùng một thứ. Đó là hai hợp đồng cà phê Robusta khác nhau, đáo hạn hai thời điểm khác nhau, khớp ở hai mức giá khác nhau. Chọn nhầm dòng nghĩa là bạn đang mua một tháng mình không định mua. Bài này chỉ bàn về hợp đồng tương lai hàng hoá, một trong 4 loại hợp đồng phái sinh, nên mã của các loại khác có thể theo quy ước riêng.
Nếu bạn đang nghi rằng cái mớ ký hiệu rối rắm này là chiêu để buộc mình phải mua một khoá học nào đó, thì yên tâm ở điểm này: đọc mã là việc miễn phí và tự làm được trong mười phút, không ai bán cho bạn kỹ năng đó cả. Chuyện chọn nơi học chỉ đến sau, và khi tới lúc đó, cách lành mạnh là tự xác minh một nơi dạy có thật sự uy tín không bằng giấy tờ và hồ sơ công khai thay vì tin quảng cáo. Còn chuyện gì xảy ra khi hợp đồng chạm tháng đáo hạn thì là một chủ đề riêng; chưa nắm thì bạn nên đọc trước đáo hạn hợp đồng phái sinh là gì. Ở đây chỉ cần nhớ: mã tháng cho biết hợp đồng thuộc tháng nào, thế là đủ để đọc.
Cầm một mã bất kỳ, bạn đọc từ trái sang phải theo đúng ba khối. Khối chữ đầu là hàng gì, ký tự kế tiếp là tháng nào, hai số cuối là năm nào. Ba khối, ba mức độ khó tra khác nhau.
Đây là cụm chữ cái đứng đầu mã, và cũng là phần khiến người mới mất công nhất, vì nó không có quy luật để đoán. Bạn bắt buộc phải tra. Lý do: các mặt hàng trên Sở Giao dịch Hàng hoá Việt Nam (MXV) được niêm yết theo đặc tả của những sàn nước ngoài như CME, ICE hay LME, nên ký hiệu đi theo sàn gốc và khác nhau giữa các nhóm hàng. Một ví dụ đã kiểm chứng trên trang đặc tả của MXV: LRC là cà phê Robusta, niêm yết trên ICE EU, mỗi lot 10 tấn. Cụm LRC đó chính là ký hiệu hàng hoá phái sinh của riêng mặt hàng này; ngô, đậu tương hay dầu thô mang những cụm chữ khác, và cách duy nhất để chắc là mở trang đặc tả ra đọc.
Vì sao không nên chép mã từ một bài blog cho nhanh? Vì đã có chuyện sai thật. Một trang hướng dẫn khá phổ biến trên mạng hiện gán trùng đúng một mã cho hai mặt hàng đậu tương khác nhau, khô đậu tương và dầu đậu tương, dù đây là hai hợp đồng tách biệt. Chép nhầm một ký tự ở khối này là cách nhanh nhất để đặt lệnh vào sai hàng. Bản thân cụm chữ đầu chỉ trỏ tới thứ mà hợp đồng bám vào, tức tài sản cơ sở trong hợp đồng phái sinh; đọc đúng nó là đọc đúng tên món hàng bạn sắp mua bán. Nguồn tra đáng tin cho khối này là trang đặc tả hợp đồng trên mxv.com.vn, không phải bảng tổng hợp của bên thứ ba.
Đây là phần dễ chịu nhất của cả bài, vì nó có bảng chuẩn: học một lần rồi dùng cho mọi mặt hàng, trên mọi sàn. Ký tự thứ hai trong mã cho biết hợp đồng đáo hạn tháng nào, theo bảng mã tháng hàng hoá phái sinh mà các sàn quốc tế dùng chung.
| Ký tự | Tháng |
|---|---|
| F | Tháng 1 |
| G | Tháng 2 |
| H | Tháng 3 |
| J | Tháng 4 |
| K | Tháng 5 |
| M | Tháng 6 |
| N | Tháng 7 |
| Q | Tháng 8 |
| U | Tháng 9 |
| V | Tháng 10 |
| X | Tháng 11 |
| Z | Tháng 12 |
Nguồn: quy ước mã tháng của CME Group.
Bảng này dễ nhớ hơn khi bạn biết vì sao nó bỏ vài chữ cái: những chữ dễ đọc nhầm thành số bị loại ra, ví dụ I trông như số 1 và O trông như số 0. Nhờ vậy không ai lẫn một mã tháng với một con số trong mã.
Có một điều gần như không bài hướng dẫn nào trên mạng nói ra, và nó gây bấm nhầm thật: không phải mặt hàng nào cũng mở đủ 12 tháng. Cà phê Robusta chẳng hạn, theo đặc tả trên MXV tại thời điểm tra cứu, chỉ niêm yết các tháng 1, 3, 5, 7, 9, 11. Người mới thấy có LRCF27 (tháng 1) rất dễ suy ra "chắc cũng có LRCG27" cho tháng 2, nhưng mã đó không tồn tại vì Robusta không mở tháng 2. Muốn biết mặt hàng của mình có những tháng nào, bạn đọc đúng dòng "tháng niêm yết" trong trang đặc tả, đừng đoán.
Hai ký tự cuối cùng là hai chữ số cuối của năm dương lịch. 27 là năm 2027, 26 là năm 2026. Đây là khối đơn giản nhất, gần như không cần giải thích. Chỉ có một chỗ phải cẩn thận, và nó đủ quan trọng để tách thành mục riêng bên dưới: cách mã hoá năm bằng hai chữ số này là quy ước của hàng hoá. Bên chứng khoán phái sinh VN30, người ta mã hoá năm theo kiểu khác, dùng chữ cái chứ không phải chữ số, nên cùng một ký tự có thể mang hai nghĩa khác hẳn nhau ở hai thị trường. Tạm ghi nhớ vậy đã, phần "năm nhầm lẫn" phía sau sẽ nói kỹ.
Ghép ba khối lại và đọc thử một mã hợp đồng cà phê Robusta có thật đang niêm yết: LRCF27. Đọc từ trái sang phải, mỗi bước một câu.
LRC. Tra đặc tả trên MXV: cà phê Robusta, niêm yết ICE EU, mỗi lot 10 tấn.F. Tra bảng 12 mã tháng ở trên: F là tháng 1.27, tức năm 2027.LRCF27 hợp lệ. Nếu tháng bạn đọc ra không có trong danh sách thì hoặc bạn đọc sai ký tự, hoặc mã đó không tồn tại.Giờ làm ngược lại cho quen tay. Giả sử bạn muốn hợp đồng Robusta đáo hạn tháng 5 năm 2027. Tháng 5 là K, năm 2027 là 27, ghép sau LRC thành LRCK27. Mở bảng giá tìm đúng dòng đó để đối chiếu; nếu bảng giá của bên bạn dùng có dòng LRCK27, bạn đã ghép đúng.
Đọc được cái tên mới chỉ là ô đầu tiên của cả một hàng dữ liệu. Nắm được cách đọc mã hàng hoá trên bảng giá rồi, phần còn lại là hiểu các cột số bên cạnh, tức giá khớp, khối lượng và những con số khác; đó là một kỹ năng tách bạch, nằm ở bài cách đọc bảng giá hàng hoá phái sinh, không phải chuyện của bài này. Ở đây ta dừng đúng ở ô mã. Điều đáng nói là cái từng trông như một dòng code khó nhằn hoá ra chỉ là một cái tên có cấu trúc, và bạn vừa tách xong nó trong vài phút.
Vì mã hàng hoá gắn với sàn niêm yết gốc, danh mục MXV thay đổi theo thời gian, và ít nhất một bảng tổng hợp trên blog đang có lỗi, cách an toàn là tự tra theo một quy trình cố định thay vì tin bảng chép tay. Đặc tả hợp đồng hàng hoá MXV là nơi gốc để đối chiếu.
Thao tác này mất khoảng hai phút cho mỗi mặt hàng. Bạn không cần tra cả danh mục; làm một lần cho hai hoặc ba mặt hàng mình thật sự quan tâm là đủ, và nó vừa vặn với một routine theo dõi thị trường ngắn mỗi ngày, không đụng đến giờ làm việc chính. Trang đặc tả hợp đồng trên mxv.com.vn cập nhật theo thông báo của sở, nên số tháng niêm yết ghi ở đó là con số đúng tại thời điểm bạn tra, không phải một con số cố định.
Đọc được mã rồi vẫn có thể bấm nhầm, và đây là năm kiểu nhầm hay gặp nhất.
Nhầm thứ nhất, cũng là đắt nhất, là lẫn hệ mã hàng hoá với hệ mã chứng khoán phái sinh VN30. Hai hệ này khác nhau hoàn toàn. Ở hàng hoá, chữ F là tháng 1. Trong hệ mã theo quy ước KRX của chứng khoán phái sinh VN30, cũng chữ F đó lại chỉ năm 2025, không phải tháng nào cả. Cùng một chữ cái, hai nghĩa, ở hai thị trường. Nếu bạn gõ tìm "mã hợp đồng phái sinh" rồi rơi vào một tài liệu của công ty chứng khoán, hãy xác định tài liệu đó nói về VN30 hay về hàng hoá trước khi đọc tiếp, kẻo học nhầm cả bộ quy ước.
Nhầm thứ hai là chép mã hàng hoá từ một bài tổng hợp. Đã có trang gán trùng mã cho hai mặt hàng đậu tương khác nhau, nên thói quen an toàn vẫn là mở đặc tả ra tra.
Nhầm thứ ba là suy ra một mã tháng không tồn tại. Thấy LRCF27 thì đoán có LRCG27; với Robusta thì không, vì mặt hàng này chỉ mở các tháng lẻ 1, 3, 5, 7, 9, 11.
Nhầm thứ tư tinh vi hơn: đọc đúng mã nhưng chọn phải một hợp đồng đã gần ngày đáo hạn. Đọc ra LRCF27 không có nghĩa đó là hợp đồng nên vào; một hợp đồng sát hạn có những ràng buộc thời gian riêng, và đó là chuyện của vòng đời hợp đồng phái sinh, không phải chuyện đọc mã.
Nhầm thứ năm là coi cái mã như một "kèo". Trong các group và kênh Telegram, mã hợp đồng hay xuất hiện kèm lời mời kiểu "vào LRCK27 giá này, ăn chắc". Nói thẳng: mã hợp đồng là một cái tên, không phải khuyến nghị. Đọc được tên món hàng là điều kiện tối thiểu để bạn tự quyết định, chứ không phải lý do để làm theo lệnh của một người lạ trên mạng.
Cách chắc nhất để biết mình đã đọc được mã là tự làm, ngay bây giờ, trong khoảng mười phút.
Làm xong bốn bước này, bạn vừa qua rào cản kỹ thuật đầu tiên của thị trường, và nó không đòi hỏi nền tảng lập trình hay tài chính gì cả. Nếu chỗ vướng duy nhất là bước mở đặc tả và không chắc mình đọc đúng dòng nào, thì đó chính là loại thao tác cơ bản mà một khoá cho người mới hoàn toàn sẽ có người ngồi kèm. Trước khi trả tiền cho bất kỳ khoá nào, hãy đọc kỹ rồi tự quyết bằng dữ kiện của bạn: thứ cần soi đầu tiên là khoá đó có thật sự dành cho người chưa từng giao dịch hay không, và checklist 7 tiêu chí chọn khoá uy tín cho bạn một khung để tự chấm, không phải một lời mời chào.
Tiếp tục đọc về phân tích thị trường, kiến thức và chiến lược giao dịch.
Settlement MXV: hợp đồng nào cash-settle, hợp đồng nào giao vật chất
Kiến thức phái sinh cơ bảnBạn quen tay đóng WTI vài phiên trước First Notice Day ở CME, gần như thành phản xạ. Rồi mở danh mục MXV ra, và câu hỏi cũ quay lại dưới hình dạng mới: cơ chế thanh toán hợp đồng…
Hệ số nhân, tick value & tài sản cơ sở: tính giá trị thật 1 contract MXV
Kiến thức phái sinh cơ bảnHệ thống của bạn ra tín hiệu, kèm một câu quen thuộc: rủi ro tối đa 1% tài khoản cho lệnh này. Ở forex bạn quy nó ra lot size gần như trong đầu, vì pip value đã thành phản xạ sau…
Đáo hạn & rollover MXV: chi phí roll và bẫy contango/backwardation
Kiến thức phái sinh cơ bảnỞ forex hay crypto, bạn mở một lệnh rồi để đó bao lâu tuỳ ý: vị thế sống tới khi bạn tự tay đóng, cùng lắm trả swap mỗi đêm. Bước sang hàng hoá phái sinh trên MXV, luật chơi đổi…
Đăng ký tư vấn miễn phí - chuyên gia SFVN sẽ liên hệ trong 24h, gợi ý khoá học phù hợp với mục tiêu và kinh nghiệm của bạn.